Cách đọc thước kẹp, panme và hiểu sai số đo

Đo đúng là kỹ năng nền

Một chi tiết bị lệch vài phần trăm milimét có thể làm cả mối lắp hỏng. Vì vậy đọc đúng và biết sai số quan trọng không kém việc gia công.

Thước kẹp (caliper)

Thước kẹp thường có hai thang: thang chính (mm) và thang du xích (vernier).

1. Đọc vạch trên thang chính ngay trước vạch 0 của du xích.
2. Tìm vạch trên du xích trùng thẳng nhất với một vạch thang chính.
3. Cộng phần lẻ: du xích 0,02 mm thì mỗi vạch = 0,02 mm.

Ví dụ: thang chính 12 mm, du xích vạch thứ 7 trùng → 12 + 7×0,02 = 12,14 mm.

• Đo ngoài, đo trong, đo chiều sâu: dùng đúng cặp hàm/mũi đo.
• Kiểm tra điểm 0 khi đóng hàm: nếu lệch, ghi lại sai lệch để trừ vào kết quả.
• Siết vừa tay: siết mạnh làm hàm bóp méo chi tiết và ra số sai.

Panme (micrometer)

Panme dùng trục vít vi cấp, đọc tới 0,01 mm.

1. Đọc thang trên ống cố định theo mm và nửa mm.
2. Đọc thang trên ống quay tại vạch trùng.
3. Cộng hai giá trị lại.

Ví dụ: thang trên 7,5 mm, thang quay vạch 23 → 7,5 + 23×0,01 = 7,73 mm.

• Luôn dùng núm hạn lực (ratchet) để siết đúng lực.
• Vệ sinh đầu đo trước khi đo; vặn nhẹ nhàng.

Vì sao hai người đo ra hai số

Sai số có ba nguồn:

• Dụng cụ: mòn, cong, chưa hiệu chuẩn, chưa về 0.
• Người đo: đặt lệch, nghiêng dụng cụ, siết quá tay, đọc sai vạch.
• Môi trường: nhiệt độ làm chi tiết giãn nở, rung khi đo.

Cách giảm sai số:

1. Kiểm tra điểm 0 trước và sau khi đo.
2. Đo lặp lại ít nhất 3 lần, lấy giá trị trung bình.
3. Đo ở cùng vị trí và cùng lực siết.
4. Ghi cả dải giá trị thay vì một con số duy nhất.

Ghi kết quả cho người sau đọc

Đừng ghi “khoảng 12 mm”. Ghi 12,14 ± 0,02 mm kèm dụng cụ dùng để đo. Người đến sau cần biết bạn tin kết quả đó tới mức nào.

Cộng đồng độc lập – Không phải trang chính thức của HCM-UTE / SPKT. Di sản & kỷ niệm từ cựu sinh viên.

Đọc thêm: Bài học nghề từ thầy cô · Sổ tay an toàn xưởng · Xem cả chuyên mục Kiến thức kỹ thuật.